Astygmatyzm u dorosłych. Jakie daje objawy i kiedy zbadać wzrok?
Spis treści
- Czym jest astygmatyzm?
- Jakie są objawy astygmatyzmu u dorosłych?
- Czy pieczenie i swędzenie oczu też oznaczają astygmatyzm?
- Astygmatyzm a jazda samochodem nocą
- Kiedy warto umówić badanie wzroku?
- Jak wygląda badanie w kierunku astygmatyzmu?
- Jak można poprawić widzenie przy astygmatyzmie?
- Krótki quiz o astygmatyzmie
Niewyraźne litery, mrużenie oczu i trudności z widzeniem po zmroku mogą być objawami astygmatyzmu. Czasem pojawia się też zmęczenie oczu lub ból głowy po dłuższym czytaniu czy pracy przy komputerze. Takie dolegliwości warto sprawdzić, choć same w sobie nie pozwalają rozpoznać wady. Przyczynę problemów z widzeniem można ustalić podczas badania wzroku.
Czym jest astygmatyzm?
Astygmatyzm, nazywany również niezbornością, to wada wzroku związana z krzywizną rogówki lub soczewki oka. Rogówka jest przezroczystą przednią częścią oka. Wraz z soczewką odpowiada za skupianie światła na siatkówce, dzięki czemu widzimy wyraźnie.
Przy astygmatyzmie światło nie skupia się prawidłowo, a obraz może być rozmyty lub zniekształcony. Trudności mogą dotyczyć zarówno patrzenia w dal, jak i czytania czy oglądania przedmiotów z bliska.
Astygmatyzm może występować samodzielnie albo razem z krótkowzrocznością lub nadwzrocznością. Więcej o różnicach między tymi wadami przeczytasz w naszym poradniku Jakie są wady wzroku? Najważniejsze informacje.
Film KRIO: Czym jest astygmatyzm? Słownik optyczny
Jakie są objawy astygmatyzmu u dorosłych?
Dolegliwości można zauważyć podczas codziennych zajęć, takich jak czytanie, korzystanie z komputera czy prowadzenie samochodu. Warto zwrócić uwagę na kilka sygnałów.
Niewyraźne widzenie z bliska i z daleka
Tekst w książce, napisy na ekranie lub odległe znaki mogą być mniej wyraźne. Litery bywają rozmyte lub zniekształcone, a dostrzeganie drobnych szczegółów sprawia trudność.
Astygmatyzm może pogarszać widzenie na różnych odległościach. Nie oznacza to jednak, że każda osoba odczuwa te trudności tak samo. Przy niewielkiej wadzie objawy mogą być niezauważalne.
Mrużenie oczu
Jeśli często mrużysz oczy, żeby odczytać napis lub przyjrzeć się czemuś w oddali, warto powiedzieć o tym podczas badania. Może to być próba uzyskania wyraźniejszego obrazu.
Mrużenie oczu występuje również przy innych wadach wzroku, dlatego na jego podstawie nie można stwierdzić, że chodzi właśnie o astygmatyzm.
Zmęczenie oczu i bóle głowy
Po dłuższym czytaniu lub pracy przy ekranie może pojawić się uczucie zmęczenia oczu i dyskomfort. U części osób występują również bóle głowy.
Jeśli dolegliwości wracają, opisz specjaliście, kiedy się pojawiają i jak długo trwają. Ból głowy może mieć wiele przyczyn, a sam jego charakter, na przykład pulsowanie, nie pozwala rozpoznać astygmatyzmu.
Trudności z widzeniem po zmroku
Niektóre osoby zauważają problem przede wszystkim przy słabym oświetleniu. Światła mogą wydawać się rozmyte, oślepiające lub otoczone świetlistymi obwódkami. Podczas jazdy nocą może być trudniej odczytać znaki i dostrzec szczegóły drogi.
Film KRIO: Objawy, które warto omówić podczas badania wzroku
Czy pieczenie i swędzenie oczu też oznaczają astygmatyzm?
Pieczenie i swędzenie oczu nie są objawami charakterystycznymi dla astygmatyzmu. Mogą występować u osoby z tą wadą, ale nie należy automatycznie przypisywać ich problemom z korekcją wzroku.
Pieczenie, uczucie piasku pod powiekami i okresowo niewyraźne widzenie mogą towarzyszyć zespołowi suchego oka. Swędzenie i pieczenie występują też przy zapaleniu brzegów powiek.
Jeśli oprócz pogorszenia ostrości widzenia odczuwasz takie dolegliwości, powiedz o nich podczas wizyty. Dobór okularów i ustalenie przyczyny podrażnienia oczu mogą wymagać osobnej oceny.
Astygmatyzm a jazda samochodem nocą
Przy dobrym oświetleniu trudności z widzeniem mogą być mniej zauważalne niż po zmroku. Dlatego podczas badania warto wspomnieć, że problem pojawia się głównie wieczorem lub podczas nocnej jazdy. To istotna informacja także wtedy, gdy w ciągu dnia dobrze radzisz sobie w używanych okularach.
Znaczenie korekcji astygmatyzmu sprawdzono w badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Ophthalmic and Physiological Optics”. Wzięło w nim udział 10 kierowców z astygmatyzmem od 0,75 do 1,50 dioptrii cylindrycznych. Podczas jazdy nocą na zamkniętym torze porównywano soczewki kontaktowe korygujące astygmatyzm z soczewkami sferycznymi, które nie uwzględniały tej korekcji.
W soczewkach korygujących astygmatyzm uczestnicy lepiej rozpoznawali znaki, dostrzegali pieszych z większej odległości i skuteczniej omijali słabo widoczne przeszkody. Było to niewielkie badanie, ale jego wynik wskazuje, że uwzględnienie tej wady w korekcji może mieć znaczenie podczas nocnej jazdy.
Problemy z widzeniem po zmroku nie zawsze wynikają jednak z astygmatyzmu. Rozmycie świateł czy świetliste obwódki mogą towarzyszyć również innym problemom, w tym zaćmie. Przyczynę trzeba ustalić podczas badania. Jeżeli widzenie nie pozwala bezpiecznie prowadzić, zrezygnuj z jazdy do czasu jej wyjaśnienia.

Kiedy warto umówić badanie wzroku?
Nie trzeba czekać, aż pojawią się wszystkie wymienione objawy. Umów badanie, jeśli:
- coraz trudniej odczytujesz tekst lub dostrzegasz szczegóły w oddali;
- często mrużysz oczy, żeby poprawić wyrazistość obrazu;
- po czytaniu lub pracy przy komputerze regularnie odczuwasz zmęczenie oczu;
- gorzej widzisz po zmroku;
- używane okulary lub soczewki kontaktowe przestały zapewniać wyraźne widzenie.
Na wizytę zabierz obecne okulary i wcześniejsze wyniki badań, jeśli je masz. Przygotuj też krótki opis trudności. Informacja, że gorzej widzisz znaki drogowe wieczorem, mówi więcej niż samo stwierdzenie, że „wzrok się pogorszył”.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Nagłej zmiany widzenia nie należy samodzielnie tłumaczyć astygmatyzmem.
Nowe błyski, ciemna zasłona w polu widzenia, ból oka lub bolesne zaczerwienienie wymagają pilnej oceny lekarskiej. Przy nagłej utracie widzenia albo nagłym silnym bólu oka potrzebna jest natychmiastowa pomoc medyczna.
Jak wygląda badanie w kierunku astygmatyzmu?
Specjalista zapyta o dolegliwości i sprawdzi, jak widzisz na różnych odległościach. Podczas doboru korekcji będziesz porównywać obraz przez różne soczewki i wskazywać, przy których jest wyraźniejszy.
W badaniu wykorzystuje się również urządzenia mierzące wadę wzroku. Ich wynik pomaga w dalszej ocenie, ale sam wydruk z urządzenia nie zastępuje pełnego badania i doboru korekcji.
W zależności od potrzeb specjalista może sprawdzić krzywiznę rogówki lub wykonać jej topografię. To badanie tworzące mapę powierzchni rogówki, przydatne przy dokładniejszej ocenie jej kształtu.
Wadę wzroku i potrzebną korekcję ocenia optometrysta lub okulista. Podejrzenie choroby oka wymaga konsultacji okulistycznej. Optyk na podstawie recepty wykonuje i dopasowuje okulary.
Grafika z liniami oglądana na telefonie nie zastąpi takiego badania. Nie pozwala dobrać okularów ani wykluczyć innych przyczyn niewyraźnego widzenia.
Jak można poprawić widzenie przy astygmatyzmie?
Do korekcji astygmatyzmu służą między innymi okulary z korekcją cylindryczną, potocznie nazywaną „cylindrami”. Można również stosować odpowiednio dobrane soczewki kontaktowe, w tym miękkie soczewki toryczne przeznaczone do korygowania tej wady.
Wybór zależy od wyniku badania, rodzaju astygmatyzmu i codziennych potrzeb. Znaczenie ma to, jak wpływa na ostrość i komfort widzenia.
Jeżeli mimo noszenia okularów nadal widzisz niewyraźnie, zgłoś to specjaliście. Warto sprawdzić aktualność korekcji i ustalić, czy dolegliwości nie mają dodatkowej przyczyny.
Krótki quiz o astygmatyzmie
Dlaczego przy astygmatyzmie obraz może być niewyraźny zarówno z bliska, jak i z daleka? Przypominamy to w krótkim quizie.
Pojawiające się w filmie porównanie rogówki do piłki rugby pomaga wyobrazić sobie różnice jej krzywizny w różnych kierunkach. Jest uproszczeniem dotyczącym astygmatyzmu rogówkowego. W powstawaniu wady może uczestniczyć również soczewka oka.
Film KRIO: Dlaczego osoby z astygmatyzmem widzą niewyraźnie?
Jeśli opisane trudności są Ci znane, umów badanie wzroku. Powiedz, w jakich sytuacjach widzisz gorzej i co najbardziej przeszkadza Ci na co dzień. Pomoże to dobrać korekcję odpowiadającą Twoim potrzebom.

Zespół autorów zrzeszony w Krajowej Rzemieślniczej Izbie Optycznej składa się z doświadczonych optyków rzemieślników oraz specjalistów z zakresu optyki i ochrony wzroku. Dzięki wieloletniej praktyce i pasji do zawodu tworzymy fachowe treści poradnikowe oraz edukacyjne, wspierając czytelników w podejmowaniu świadomych decyzji dotyczących zdrowia oczu i doboru okularów. Nasze publikacje opierają się na sprawdzonych informacjach, badaniach oraz doświadczeniu, zapewniając najwyższy poziom merytoryczny i praktyczne wsparcie w zrozumieniu złożonych zagadnień optycznych. Więcej informacji o KRIO: https://www.krio.org.pl/krio/
